Piotr Grążawski


Strona Główna Artykuły Download Forum Linki Kategorie Newsów


Nawigacja
Strona Główna
Artykuły
Download
FAQ
Forum
Linki
Kategorie Newsów
Kontakt
Galeria
Szukaj
Online
Gości Online: 1
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanch Uzytkowników: 65
Najnowszy Użytkownik: Falk
poszukiwania "Pięknej Madonny" z Torunia
GDZIE JEST PIĘKNA MADONNA TORUŃSKA?


II wojna światowa spowodowała trudne do oszacowania straty w szeroko pojętym polskim dziedzictwie kulturowym. Część dzieł zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach, a część po prostu przepadła bezpowrotnie, jak chociażby słynny, bezcenny zbiór 150 obrazów czołowych mistrzów holenderskich zgromadzony przez warszawskiego lekarza Ludwika Bryndzę- Nackiego, który spłonął od niemieckich bomb jeszcze w 1939 roku.
Wyjątkowo źle przedstawiała się sytuacja na naszym Pomorzu i byłych Prusach. Przed 1945 rokiem Niemcy starali się stąd wywieźć wszystkie cenniejsze ruchomości. Choć ta „ewakuacja” odbywała się we względnym porządku (jak na wojenne warunki), to jednak transporty były narażone na bombardowania i inne niszczące czynniki. Potem wkroczyła Armia Czerwona niszcząc i paląc co popadnie (np. już po zdobyciu Malborka, bojcy przez tydzień strzelali z armat do niemal nie naruszonego zamku, bezpowrotnie demolując mnóstwo oryginalnych polichromii, detali architektury, z wspaniałym, monumentalnym 8 –metrowym posągiem Marii z Dzieciątkiem na czele, czy bardziej prozaiczny fakt – kilkanaście dni po wkroczeniu do Brodnicy, podpalili ratusz, który spłonął z bezcennymi dla historyka dokumentami). Potem nastała władza ludowa i kolejne zabytki (zwłaszcza szlacheckich dworków) zostały zniszczone, bądź rozszabrowane.


Niestety destrukcyjny młyn wojny i późniejszego bałaganu nie ominął Torunia. Do tej pory nie odzyskaliśmy wielu wspaniałych dzieł sztuki, głównie z przedwojennego Muzeum, w tym m.in. obrazu Strobla, średniowiecznej ławy sądowej, a także kilku innych ruchomości tej klasy. Nie wiadomo co się stało z ulubioną rzeźbą torunianek - Madonną Brzemienną, lecz wszystkim serca biją mocniej na wspomnienie najpiękniejszego toruńskiego posągu, urzekającego mistrzostwem wyrazu artystycznego – Pięknej Madonny z kościoła Świętych Janów...

Na terenie całego państwa krzyżackiego występował bardzo silny kult Marii Matki Jezusa. Jak wiadomo, sam Zakon był Jej poświęcony, stąd szczególna, niemal urzędowa estyma dla tej patronki. Już samo nazwanie stolicy państwa Marienburgem (Miastem Marii – dzisiejszy Malbork) w prawdopodobnym założeniu ideologów Krzyżackich miało się wpasować w propagowany pogląd o zwierzchności Matki Boskiej nad Zakonem, a w konsekwencji nad całym państwem. Bardzo czytelne ślady tego przekonania możemy odnaleźć choćby we wspaniałej kronice Piotra z Dusburga, czy w dokumentach z XV wieku odnoszących się do sporu ze Związkiem Pruskim, gdzie Krzyżacy zaznaczają, iż „Prusy należą do Zakonu Krzyżackiego, Zakon zaś do Panny Marii”.
Olbrzymi, monumentalny posąg patronki umieszczony na wschodniej elewacji kaplicy malborskiego Zamku Wysokiego zanim został obłożony mozaiką (ok. 1380 roku) emanował czerwienią (płaszcz) i złotem polichromii – barwami przynależnymi panującym.
W ogóle, niemal wszystkie ówczesne artystyczne przedstawienia Marii cechowała wyniosłość majestatu, czasami wręcz dosłowna „bizantyjskość” przedstawienia. Taką Matkę Boską widzimy na tablicy z kaplicy grudziądzkiego zamku, tzw. „poliptyku grudziądzkim”, taka patrzy na nas z pierwszej karty arcydzieła – Biblii krzyżackiej (1321rok), pieczęci wielkiego komtura, czy z zaginionej rzeźby z kaplicy brodnickiego zamku (lata trzydzieste XVI wieku). Wiele wskazuje na celowość tego zamierzenia wypracowaną w ideologii o podległości kraju: suzerenem (jedynym zwierzchnikiem) Prus jest Matka Boska.
Znamienne, iż niemal wszystkie rejzy krzyżackie na Litwę były podejmowane o oznaczonych porach: zimowe – w święto Matki Boskiej Gromnicznej, letnie – w święto Wniebowzięcia NMP (15 VII) i Narodzenia NMP (8 IX).
Kronika Piotra z Dusburga roi się od opisów cudownych ingerencji patronki w ich działania wojenne: od oślepienia polskiego puszkarza, który celował w jej malborską kaplicę, do przypisywanego Jej (i św. Barbarze) bezpośredniego dowództwa w zwycięskiej dla Krzyżaków bitwie pod Chojnicami (18 IV 1454, zdobyli wówczas pięć polskich chorągwi, w tym Królestwa Polskiego, które zawiesili w kaplicy NMP w Malborku) Nad oddziałami wyruszającymi na rejzy powiewała m.in. chorągiew z wizerunkiem Najświętszej Marii Panny – vexillum virginis Mariae. Jej przedstawienie z Dzieciątkiem umieszczono nawet na słynnej, najstarszej zachowanej, spiżowej... bombardzie z kurzętnickiego zamku (koło Brodnicy). Jeden z brytyjskich badaczy (E. Christiansen) wysunął nawet daleko idącą (wg. mnie – zbyt daleko) tezę, że tak naprawdę Matka Boska była dla Krzyżaków głównie... „boginią wojny”!

W tym kontekście (ledwo dotkniętym) spójrzmy teraz na mieszczan toruńskich, którzy około 1395 roku postanowili ufundować rzeźbę Marii dla kościoła franciszkanów pod wezwaniem NPMarii (wkrótce przeniesiono ją do kościoła Świętych Janów, gdzie stała na zachodniej konsoli z przedstawieniem Mojżesza). Można się było spodziewać kolejnego pompatycznego dzieła, utrzymanego w oficjalnej formule ideologii krzyżackiej lub kościelnej (różniącej się od tej pierwszej bardziej ewangelicznym, narracyjno- religijnym podejściem – vide czternastowieczne malowidła ścienne kościoła św. Jakuba w Toruniu), a tymczasem nieznany Mistrz wykonał coś, co do dziś wprawia w zdumienie i zachwyt swym klimatem artystycznym.
Oto zamiast Matki Bożej - Władczyni Świata z nie uniknionymi elementami wyniosłości mieszczanie toruńscy dali Pomorzu Madonnę na wskroś ludzką i to poczynając od wymiarów posągu po jego wymowę. Widzimy piękną, uśmiechniętą kobietę, o subtelnych rysach twarzy, zaś z Jej pogodnego oblicza emanuje szczęście macierzyństwa, którego doświadczyła. Fałdy szaty oddają pełen uroku, zachwycający naturalizm, co w połączeniu z prostym gestem podawania Dzieciątku jabłka tworzy scenkę niemalże rodzajową. Gdyby nie duża korona na głowie Marii, można by pewnie rzeźbie przypisać personifikację którejś... z ówczesnych, urodziwych mieszczek toruńskich.
Wyjątkowe przymioty artystyczne tego dzieła, jego treść ideowa wprawiały ludzi w zachwyt, stąd nic dziwnego, że wapienny posąg, niemal od początku ochrzczono mianem Pięknej Madonny Toruńskiej.
Przez długie wieki był ozdobą potężnej toruńskiej bazyliki Świętych Janów. Rok po powrocie Torunia do Polski, latem 1921 roku profesor Jan Rutkowski poddał rzeźbę zabiegom konserwatorskim. Dokładnie oczyścił Madonnę z kolejnych przemalowań (pozostawiając jednak ślady pierwotnej- średniowiecznej polichromii) i przywrócił rzeźbie oraz konsoli naturalny jasnożółty kolor.
W 1942 roku niemieccy specjaliści przeprowadzili ponowną drobiazgową renowację (m.in. dorobili utracony palec Madonny i dwa z dłoni Dzieciątka). Po zabiegach konserwatorów sztuki rzeźba na jakiś czas została zdeponowana w podtoruńskim Grębocinie. W sierpniu 1944 roku, w obawie przed zbliżającymi się oddziałami Armii Czerwonej, Niemcy zapakowali posąg do solidnej skrzyni, po czym załadowali na transport zmierzający na zachód (prawdopodobnie w głąb Niemiec).
Niestety, od tamtej pory Piękna Madonna zniknęła bez śladu. Zaraz po wojnie szukano rzeźby w wielu miejscach, próbowano sprawdzać różne pogłoski i rzekome ślady. Nic, bez rezultatu. Diecezjalny konserwator zabytków, dość dobrze znany wielu członkom naszego Związku ksiądz Stanisław Kardasz wypowiedział się niedawno publicznie, że jest bardzo prawdopodobna hipoteza jakoby dzieło znajdowało się w przepastnych magazynach słynnego muzeum Ermitraż w Sankt Petersburgu. Jest to jednak tylko hipoteza nie poparta wiarygodnymi dowodami (opiera się na nieoficjalnych doniesieniach). Próbując dojść jej źródeł, dowiedziałem się tylko tyle, że niemiecki transport ze zrabowanymi dziełami sztuki utknął na którejś z węzłowych stacji przed obecną zachodnią granicą (pierwszeństwo miały pociągi wojskowe). Tam dopadła go najpierw Armia Czerwona, a potem specjalna „Trofiejna Kamanda”, która rzecz jasna natychmiast skierowała transport skarbów sztuki w drugą stronę. Do rozładunku na miejscu (w Petersbugu) wykorzystano niemieckich jeńców wojennych, a wówczas jeden z nich miał rozpoznać rzeźbę, co później rozgłosił.
Jednak wielu poszukiwaczy za bardziej prawdopodobny uważa „ślad NRD-owski”. Jeszcze w latach 60 profesor Świechowski dostał informację od pracownika Urzędu Konserwatorskiego w Jenie doktora Bellmanna, że Piękna Madonna Toruńska znajduje się w którymś z magazynów muzealnych. Polski profesor powiadomił o tym ówczesne Ministerstwo Kultury PRL ale jego urzędnicy najwyraźniej niewiele zrobili dla wyjaśnienia tego śladu (może z przyczyn politycznych, po prostu nie mogli).
W ostatnich latach zintensyfikowano poszukiwania. W 1995 roku podczas rozmów polsko –niemieckich zainicjowanych przez Ministerstwo Kultury strona polska poruszyła sprawę odnalezienia i zwrotu Pięknej Madonny. Wpisano ją do wniosku rewindykacyjnego stanowiącego podstawę wzajemnych rozmów.
Od 1998 roku pertraktacje z Niemcami przejęło Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Niestety nie należą one do łatwych, bo nasi zachodni sąsiedzi podchodzą do nich bez specjalnego entuzjazmu (delikatnie rzecz ujmując). Dopóki polscy historycy nie wytropią dokładnego miejsca pobytu zrabowanych w czasie wojny dzieł - ba często muszą jeszcze podać numer katalogowy z niemieckiego muzeum (!) – to sprawa nie posunie się nawet o milimetr.
Nie tracimy jednak nadziei. W jednym z czerwcowych wydań „Newsweeka” pojawiło się zdjęcie rzeźby Pięknej Madonny (w artykule o zaginionych dziełach sztuki), z adnotacją, iż znajduje się ona w jednym z muzealnych magazynów na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Niestety, szybko okazało się, iż redakcja „Newsweeka” też nie ma pewnych informacji, a fotografia jest tylko kopią ilustracji katalogowej. Szkoda...
Dla wielu z nas – miłośników wspaniałej historii Pomorza Nadwiślańskiego - powrót Pięknej Madonny do toruńskiego kościoła Świętych Janów będzie z pewnością wielkim, wielowymiarowym wydarzeniem. Wierzę, że taki dzień nadejdzie...
Piotr Grążawski





Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
Shoutbox
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

BrentSog
23/03/2018 02:26
[url=http://www.vitaral.c
om.tr/header/class.asp?ff
ff=268]Igtropin Meditech[/url] Make sure that your renter's insurance plan handles theft as well as disasters. Renter's insurance ha


BrentSog
08/02/2018 14:03
fpyhzmm http://www.seaworld-kreuz
fahrten.de/499-rolex-dayt
ona-grĂźnes-zifferblatt.h
tm http://www.petitpainperdu
.fr/rolex-pepsi-cola-027.
php http://www.primolifeclub.
it/b


GachimSax
13/11/2017 13:47
[url=http://nexusrp.ru/]N
exusRP GMOD STALKER RP Server[/url] [url=http://yousteam.ru/]
Buy cheap steam keys[/url]


GachimSax
06/11/2017 15:43
[url=http://nexusrp.ru/]N
exusRP GMOD STALKER RP Server[/url] [url=http://yousteam.ru/]
STEAM č Origin keys[/url]


GachimSax
04/11/2017 08:31
[url=http://nexusrp.ru/]G
MOD STALKER RP Project[/url] [url=http://yousteam.ru/]
Buy cheap steam keys[/url]


RichardKl
13/08/2017 06:12
gzdjstb http://www.menteprofonda.
it/scarpe-prada-autunno-i
nverno-290.htm http://www.angelozzisrl.i
t/nike-air-force-transpar
ent-769.htm http://www.ttwater.it/472
-puma-creeper


MerlinArten
13/08/2017 01:26
[url=http://www.corsica-s
eniors.fr/baskets-philipp
-plein-homme-536.html]Bas
kets Philipp Plein Homme[/url] It is recommended to stretch simply because whenever you expand with rheumatoid


MerlinArten
11/08/2017 14:27
[url=http://www.citesket.
fr/adidas-femmes-chaussur
es-932.html]Adidas Femmes Chaussures[/url] Focus on a larger impression. Your best guide needs to understand what sort of firm functions tot


RichardKl
11/08/2017 04:48
szbgdin http://www.allo-paella-tr
aiteur.fr/longchamp-cycla
men-384.htm http://www.claudegouron.f
r/louboutin-noir-strass-9
33.php http://www.omake.fr/air-j
ordan-spizike-noir-br


MerlinArten
08/08/2017 13:13
wdgfxsp http://www.sebastienmagro
.fr/adidas-2015-homme-266
.html http://www.hd3d.fr/huarac
he-bleu-rouge-605.html http://www.cfdspros.fr/ad
idas-superstar-rose-femme
-947.html


Archiwum

Copyright © 2006
422,323 Unikalnych wizyt



Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie